Béyjing qishliq olimpik musabiqisini ashkara qollighanlar we qarshi turghanlar

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022-01-25
Share
olimpik-bayqut-germaniye-9.jpg Yawropa elliride élip bérilghan béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilish namayishidin körünüsh. 2022-Yili 4-yanwar, gérmaniye.
Photo: RFA

Béyjing qishliq olimpik musabiqisi bashlinishqa del 10 kün waqit qalghanda, uni qollighuchilar we qarshi turghuchilarning köreshliri hilihem dawam qilmaqta. Shuning bilen birge, “Olimpik tarixidiki qara dagh” yaki “Olimpikning tarixiy xataliqi” dep qariliwatqan 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisining küchlük ziddiyetler arisida tarixtiki héchqandaq bir musabiqigha oxshimaydighan nachar tesir astida ötküzilidighanliqi ilgiri sürülmekte.

Axbarat wastiliridiki uchurlardin melum bolushiche, döletlerning 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisigha qarshi turushi 3 xil usulda dawam qilmaqtiken. Buning biri, ashkara déplomatik bayqut. Ikkinchisi, korona wabasini seweb qilish. Üchinchisi, herxil bahanilar bilen ret qilish. Bularning hemmiside döletlerning ashkara ipadiliri mewjut bolup, lékin héchqandaq ipade bildürmey 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisigha qatnashmaydighan döletlerning sani hemmidinmu köp bolushi mumkin iken.

BBC Ning 25-yanwar élan qilghan “Béyjing qishliq olimpikini déplomatik bayqut qilghan we uninggha qatnashmaqchi bolghan döletler qaysilar?” namliq xewirige asaslan'ghanda, 2008-yili ötküzülgen béyjing olimpik musabiqisining échilish yaki yépilish murasimlirigha eyni zamandiki amérika prizdénti jorjé bush, fransiye prizdénti nikolas sarkoziy, awistraliye bash ministéri kewin rud, yaponiye bash ministéri yasu'o fukuda, en'giliye bash ministéri gordon browin qatarliqlar qatnashqan. Biraq bu qétim yuqiriqi döletlerning héchbirining dölet rehberliri 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisining échilish yaki yépilish murasimigha qatnashmaydiken.

2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini ashkara déplomatik bayqut qilghan döletler amérika, en'giliye, awstraliye, kanada, daniye we litwa bolghan. Litwa prizdénti gitanas na'useda 2021-yili 12-ayning 3-küni tunji bolup, béyjing olimpik musabiqisigha dölet rehberlirini ewetmeydighanliqini jakarlighandin kéyin, 2021-yili 12-ayning 6-küni amérikaning aqsaray bayanatchisi jén saki dölet namidin resmiy déplomatik bayqut élan qilghan.

Koruna wabasini seweb qilip béyjing olimpik musabiqisigha qatnashmaydighanliqini bildürgen döletler awstriye, bélgiye, gollandiye, yéngi zilandiye, latwiye we shiwétsiye bolghan. Bashqa sewebler bilen qatnashmaydighanliqini bildürgen döletler islandiye we yaponiye bolghan.

U halda, hazirgha qeder 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini ashkara qollighanlar kimler?

Bular b d t bash katipi antoniyo gutérrés, rusiye prizdénti wladimir putin, polsha prizdénti andirzéj duda, argéntina prizdénti albérto férnandéz, qazaqistan prizdénti qasim toqayéf, pakistan bash ministéri imran xan, chéxiye prizdénti milos zéman qatarliqlardin ibaret bolghan.

Chéxiye “Uyghur irqiy qirghinchiliqini” étirap qilghan dölet bolsimu, emma prizdént milos zéman “Olimpikni siyasiylashturushqa qarshi” shexs bolghach, bu musabiqigha qatnishidighanliqini bildürgen. Shimaliy koriyemu 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini qollaydighanliqini bildürgen, biraq u “Düshmen küchlerning süyqestidin saqlinish üchün” musabiqige qatnishalmaydighanliqini ipade qilghan.

Uyghur siyasiy zatliridin erkin alptékin ependining bayan qilishiche, nurghun döletler iqtisadiy jehettin xitaygha béqindi haletke chüshüp qalghan bolghach 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini ashkara bayqut qilishqa pétinalmaywatqan bolup, b d t bash katipi antoniyo gutérrésning béyjinggha bérish qararini élishimu, xitayning b d t gha bériwatqan yardem puli seweblik bolushi mumkin iken. Norwégiyediki lagér mutexessisi bextiyar ömer ependimu bu heqte qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Xewerde tekitlinishiche, yene nurghunlighan döletlerning 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisigha qatnishidighan-qatnashmaydighanliqi melum emesken. Mesilen, gérmaniyening dölet rehberlirining barmaydighanliqi éniq bolsimu, emma hazirghiche bash ministérning éniq bir ipadisi yoqken. Fransiyedimu dölet rehberlirini ewetmeslik teshebbusi küchlük bolsimu, biraq prizdént makron “Déplomatik bayqutning emeliy bir ünümi yoq” dégen qarashtiken. Yene köpligen yawropa döletliri bolsa süküt ichide turmaqtiken.

“Béyjing qishliq olimpikini déplomatik bayqut qilghan we uninggha qatnashmaqchi bolghan döletler qaysilar?” namliq xewerde ilgiri sürishiche, meyli déplomatik bayqut qilghanlar, korona wabasini bahane qilghanlar yaki türlük seweblerni körsitip ret qilghanlar bolsun, 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisigha qarshi turghanlarning hemmisi “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni nezerde tutqan we xitay tehditige qarshi turushni diqqetke alghan döletler iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet