Вашингтондики уйғур җамаити роза һейт намизини биргә оқуди

Мухбиримиз әзиз
2023.04.21
amerika-heyt-1.jpg Америка пайтәхти вашингтонниң әтрапидики уйғурлар бир йәргә җәм болуп роза һейтлиқ намаз өтүш алдида. 2023-Йили 21-апрел.
Photo: RFA

Муһаҗирәттики уйғурлар үчүн һәм хошаллиқ һәм қайғу арилишип кетидиған күнләрниң бири, уйғурлар әсирләр бойи тәбрикләп келиватқан, шуниңдәк миллий вә диний байрамлиқ характери бир гәвдилишип кәткән роза һейт һесаблиниду. 2023-Йиллиқ роза һейт күни, йәни 21-апрелда дуняниң һәрқайси җайлиридики мусулманлар җамаитигә охшаш америка тәвәсидики уйғурларму һейтлиқ паалийитини топлишип һейт намизи оқуш билән башлиди. Шулар қатарида вашингтон шәһри вә униң әтрапидики җайлардин кәлгән бирнәччә йүз уйғур җамаити сәһәр саәт йәттидин башлап бир-иккидин файрфакис шәһридики ван дийк (Van Dyck) бағчисиға топлинишқа башлиди. Әтигәндила башланған һейтлиқ тәкбир садаси сәһәрниң сап һавасида бүгүнки хасийәтлик җәм болушниң башлинип кәткәнликидин бишарәт бәрмәктә иди.

Бүгүнки һейтлиқ намазға җәм болған бирнәччә йүз җамаәтниң ичидә уйғурлардин башқа рамизан мәзгилидә файирфакис шәһридики уйғур мәсчитидә уйғурлар билән бирликтә иптар қилип келиватқан бир қисим чәт әллик мусулманларму көзгә челиқатти. Җамаәт топлинип болғандин кейин, америка уйғурлириниң тунҗи уйғур мәсчитини сетивелиш хизмитигә йеқиндин һәмкарлишип келиватқан яш пидакарлардин зулпиқар сөз алди. У сөзидә нөвәттики мәсчит сетивелиш пиланиниң орунлиниш ‍әһвали һәққидә мәлумат берип, һазирғичә йиғилған пул саниниң 600 миң америка доллириға йәткәнликини, йиғиливатқан ианә пулларниң давамлиқ көпийиватқанлиқини, бу җәһәттә һәрқайси уйғур аилилириниң вә һәр саһә затлириниң халисанә қоллашлириниң зор рол ойниғанлиқини билдүрүш билән биргә уларға өзлириниң сәмимий тәшәккүрини ипадилиди.

Роза хәт намизидин кейин әтигәнлик ғиза тәминләнди. 2023-Йили 21-апрел.
Роза хәт намизидин кейин әтигәнлик ғиза тәминләнди. 2023-Йили 21-апрел.

Шуниңдин кейин җамаәт имамға әгишип тәкбир ейтип намазға сәпрас болди.

Намаздин кейин көпчиликниң һөрмитигә еришкән уйғур зиялиси, уйғур мәсчитини сетивелиш гурупписиниң актип мәслиһәтчиси муһәммәд абдулла қисқичә тәблиғ қилип, ислам дининиң бирлик вә қериндашлиқ һәққидики әһкамлиридин чүшәнчә бәрди. Шуниңдәк бүгүнкидәк пүткүл уйғур җәмийити қирғинчилиқниң нишаниға айлинип қеливатқан пәвқуладдә тарихий шараитта бу хил һәмдәмлик роһиниң техиму қиммәтлик болидиғанлиқини тәкитлиди.

Һәрйәрдин келип бирликтә намазға қатнашқан җамаәт намаз ахирлашқандин кейин, қизғин қучақлишишлар вә қол сиқишишлар арқилиқ бир-биригә болған езгү тиләклирини ипадиләшти. Намазниң аяқлишишиға үлгүрүп тәйяр болған уйғур полосиниң мезилик һидлири вә кавапданлардин көтүрүлүшкә башлиған қоюқ ислар уйғурларға хас һейт шадлиқиниң йәнә бир мәзмунини намайән қилди. Қатар тизилған үстәлләрдин орун алған җамаәт коллектип уйғурлуқ туйғусидин бирликтә бәһримән болғач ғизаланди.

Роза хәт намизидин кейин әтигәнлик ғиза тәминләнди. 2023-Йили 21-апрел.

Паалийәт арилиқида муһәммәд абдулла радийомизниң айрим зияритини қобул қилди. Униң билдүришичә, мәсчит һәйити уйғур мәсчитигә җамаәтниң сиғмаслиқидәк қийинчилиқни һәл қилиш үчүн һейт намизини икки қеитм оқуш яки айрим-айрим җайларда топ болуп оқушниң орниға у оттуриға қойған “һәммила уйғур бир йәргә җәм болуп коллектип намаз оқуш” тәклипини қобул қилған. Униң қаришичә, хитай һөкүмити уйғурларни қирғин қилишта уйғурларниң қандақ уйғур болушини һечқачан түргә айрип олтурмиған әһвалда, муһаҗирәттики уйғурларниң өз алдиға түрләргә бөлүнүп кетиши хитайдин башқа һечкимгә мәнпәәт елип кәлмәйду.

Бүгүнки һейтлиқ намазға һәммила уйғур аилиси дегүдәк ‍өз пәрзәнтлирини елип кәлгән болуп, кәң бағчә чимлиқида қин-қиниға сиғмай йүгүрүшүп ойнап йүргән балиларниң қиқас-чуқанлири бу паалийәтниң балилар үчүнму бир хошаллиқ болғанлиқини тәстиқлимақта иди. Муһәммәд абдулланиң билдүришичә, уйғур ата-аниларниң өз пәрзәнтлирини мушу хилдики паалийәтләргә елип келиши уларға хошаллиқ ата қилиштин башқа йәнә уйғурлуқ кимлики һәққидә җанлиқ чүшәнчә бериш ролини ойнайду.

Уйғур мәсчитиниң күндилик паалийәтлиригә йеқиндин җан көйдүрүп келиватқан яш пидакарлардин зулпиқарму бу хил қарашни қуввәтләйду. Болупму бу йилқидәк уйғур җамаити намазға наһайити көп йиғилған шараитта балиларниң көпләп бу сәпкә қошулуши америка җәмийитидики көп хил мәдәнийәтләр ортақ мәвҗут болидиған арқа көрүнүшидә уйғур балиларға йеңичә зоқ, хошаллиқ вә чүшәнчә ата қилиду.

Һейт шадлиқиға чөмгән гөдәкләр бағчида ойнимақта. 2023-Йили 21-апрел.
Һейт шадлиқиға чөмгән гөдәкләр бағчида ойнимақта. 2023-Йили 21-апрел.

Мәлум болушичә, бу йиллиқ роза һейт паалийитиниң йәнә бир муһим мәзмуни уйғур америка бирләшмиси тәшкиллигән “һейтлиқ базар” болуп, 21-апрел кәчқурун файрфакис шәһридики “уйғур мәркизи” дә өткүзүлиду. Паалийәтни тәшкиллигүчиләр чай, қәһвә вә татлиқ-турумларни һәқсиз тәмин етидиған болуп, лагер шаһитлирини өз ичигә алған бир қисим уйғур җамаити өзлири тәйярлап кәлгән саңза, кала гөши үгриси, һәр хил нанлар, өпкә-һесип қатарлиқ йемәкликләрни херидарларниң таллап сетивелишиға елип келидикән.

Бу йиллиқ роза һейти уйғурларға ата қилған әң чоң хошаллиқ бәлким нйо-йорк шәһридики “дәвр мәйдани” да намайән қилинған уйғурлар һәққидики қисқа елан филими, дейиш мумкин. Мәлум болушичә, “уйғурларға әркинлик шуан” тәшкилати өз хираҗити билән “дәвр мәйдани” дики ғайәт зор телевизийә екраниға “уйғурлар: һейт мубарәк!” дегән хәтләр билән мәрһум рәссам ғази әмәтниң “муқам”, “мәшрәп”, “базар” қатарлиқ рәсимлирини филим шәклидә көрсәткән. Қисқа филимгә тәңкәш қилинған ләрзан уйғур музикиси “дәвр мәйдани” дики бу ‍өзгичә мәнзириниң сүлкитини техиму ашурған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.