Һиндистандин кәлгән вәкил: "бизниң мәқситимиз уйғур тилини өгинип, кимликимизни қоғдап қелиш"

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-11-19
Share
Һиндистандин кәлгән вәкил: Д у қ ниң 7-нөвәтлик вәкилләр қурултийиға һиндистан кәшмирдин кәлгән вәкил васим абдуллаһ әпәнди. 2021-Йили 14-ноябир. Пирага, чехийә.
RFA/Erkin Tarim

Чехийә пайтәхти пирагада ечилған дуня уйғур қурултийиниң 7-нөвәтлик вәкилләр қурултийиға һиндистандинму вәкил қатнашти. Һиндистан кәшмирдин кәлгән васим абдуллаһ зияритимизни қобул қилип, бовисиниң уйғур икәнликини, кәшмир вә ладахтики уйғурларниң ана тилини унтуп кәткәнликини, әмди уйғур тили мәктәплири ечип яшларға уйғур тили өгитидиғанлиқини билдүрди. Васим абдуллаһ зияритимизни қобул қилип, алди билән аилә келип чиқиши вә нәсәби һәққидә мәлумат берип мундақ деди: "мән һиндистандин кәлдим, исим фамиләм васим абдуллаһ. Мениң чоң дадам вәтәндин чиққан икән. Бизниң тегимиз қәшқәрниң қағилиқ дегән җайидин. Мениң дадамму әслидә вәтәндә туғулғаникән. Дадам хитай билән һиндистан оттурисида тиҗарәт қилип, кейин һиндистандин вәтинигә қайталмай, һиндистанда той қилип бала-чақилиқ болуп қелип қалғаникән.

Мениң дадамниң бирдин бир арзуси вәтинигә қайтип кетиш иди, әпсуски 2018-йили аләмдин өтти. Мениң дадамниң арзусини орунлаш үчүн дуня уйғур қурултийиниң бу йиғиниға қатнаштим".

Васим абдуллаһ ладах вә кәшмир дегән җайда өзи билидиған 30 уйғур аилә барлиқи, әмма 70-80 әтрапида уйғур барлиқини пәрәз қилидиғанлиқини билдүрди. У, мундақ деди:

"ладах билән кәшмирдә 30 әтрапида уйғур аилә бар. Бу аилиләрниң үч-төттин балиси бар дегинимиздә 70-80 нәпәр уйғур бар дейишкә болиду. Бу уйғурлар пәқәтла уйғурларниң тамақ мәдәнийитини сақлап қалған, мәсилән биз һазирму ләңмән, полу вә самсиларни йәймиз. Лекин тилимизни унтуп кәттуқ. Чүнки у йәрдики уйғурларниң сани аз, бир йәрдә җәм болуп олтурақлашмиған болғачқа ладахниң йәрлик тили, кәшмир вә һиндичә өгинип, йәрликләр билән той қилип ассимилятсийә болуп кәткән".

У, кәшмир вә ладахтики уйғурларниң һәммисиниң ана тили болған уйғурчини өгинишни халайдиғанлиқини баян қилди. У, мундақ деди: "у йәрдики уйғур чоңлардин кичикләргичә һәммиси уйғур тилини өгинишни халайду. Биз уйғурлар әслимизгә қайтишни бәк арзу қилимиз. Шуңа бундин кейин дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурлар билән алақә орнитип, болупму дуня уйғур қурултийи билән һәмкарлишип ана тил синипи ечишни ойлаватимиз". -2015Йили-6айда кәшмир вә һиндистанда зиярәттә болған д у қ ниң сабиқ рәиси әркин алиптекин әпәнди кәшмиргә йәрлишип қалған уйғурлар билән сөһбәт елип барғаникән.

Әркин алиптекин әпәнди-2015йилидики кәшмир зияритидә қәдинас достлириниң ярдими билән бу уйғурлардин 30 әтрапида киши билән йиғилиш өткүзүп узун муңдашқан. Бу уйғурлар кәшмирдә йәрлик хәлқләр билән өйлүк-очақлиқ болуп ана тилини унтуп кәткән болсиму, өзиниң уйғурлуқини унтумиған. Әркин алиптекин әпәнди буниңдин бәкла тәсирләнгәнликини баян қилди. У, мундақ деди: "улар билән көрүшкәндә мени әң көп тәсирләндүргән нәрсә кичик балиларниң һәммиси бирдәк уйғурчә билмисиму, 'биз уйғур, бизниң ата-анимиз уйғур‹дейиши болди. Бу қетимқи қурултайға васим абдуллаһ кәлди. Бу яшму үчинчи әвлад уйғур болиду. Биз бу уйғурларни унтумаслиқимиз керәк".

Әркин алиптекин әпәнди кәшмир вә ладахтики уйғурларниң көчүп келиш әһвали тоғрисида мәлумат бәрди. У, мундақ деди: "1949-йилидин бурун һәҗгә баридиған көплигән уйғурлар һиндистан вә пакистан арқилиқ баратти. Уйғур содигәрләрму һиндистан вә пакистанға берип келип тиҗарәт қилатти. Һиндистан билән пакистан у заманларда әнглийәниң һакимийити астида болуп1947-йили мустәқил болған иди. 1949-Йили коммунист хитайлар вәтинимизни бесивалғанда 12 яш вақтимда кәшмиргә келип оқуғанидим. Кәшмирдә у вақитта тонушқан достлирим бар иди. 1949-Йилидин 1954-йилиғичә улар билән бир мәктәптә оқуғанидим. Кейинму алақәмни үзмидим. Мән 2015-йили улар билән көрүшкили барған вақтимда достлирим 30 әтрапида уйғурни йиғип кәшмирниң пайтәхти сиринагардики уйғурларниму чақирип әкелип сөһбәт йиғини ечип бәргәниди. Уларниң көпи уйғурчә билмәйдикән. Билгәнләрму бәкла чала билидикән. Булар үчинчи әвлад уйғурлар болуп, бурун тиҗарәт қилип кәлгән уйғурларниң әвладлири. Мән буларниң исим фамилиси вә алақә қилиш адреслирини игиләп дуня уйғур қурултийиға тапшуруп бәргәнидим. Шуниң билән кәшмир вә ладахтики уйғурларму 7-нөвәтлик дуня уйғур қурултийиға вәкил сайлап әвәткән болди, мениң бирдин бир арзуюм буларниң өз кимликини сақлап қелиши".

Һазир голландийәдә туруватқан һинди тили билидиған меһрибан ясин ханим бу һәптидин башлап һәптидә 6 саәттин васим абдуллаһға уйғурчә өгитишкә башлайдиғанлиқини, һиндичә өгинишидики мәқситиниңму уйғур дәваси үчүн хизмәт қилиш икәнликини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт