Җәнвә “2024-йиллиқ кишилик һоқуқ вә демократийә йиғини” да уйғур ирқий қирғинчилиқи оттуриға қоюлди

Берндин ихтиярий мухбиримиз һәбибулла изчи тәйярлиди
2024.05.15
Hillel-Neuer-1 Бирләшкән дөләтләр тәшкилати көзитиш комитетиниң иҗраийә директори һилел нуйәр(Hillel Neuer) ечилиш сөзи қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Бүгүн, йәни 15-май күни, җәнвәдә “2024-йиллиқ кишилик һоқуқ вә демократийә йиғини” чақирилди. Һәр қайси қитәләрдин кәлгән сиясәтчиләр, кишилик һоқуқ паалийәтчилири, дипломатлар вә бәзи дөләтләрниң парламент әзаси, министирлириниң қатнишишида өткүзүлгән бу йиғинда, дуняниң диққитини тартидиған җиддий кишилик һоқуқ мәсилилири муһим күнтәртип болди.

Йиғин, бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқни көзитиш комитетниң иҗраийә директори һилел нуер (Hillel Nuer)ниң саһибханлиқида, фирансийәниң сабиқ баш министири мануәл валлс (Manuel Valls)ниң ечилиш сөзи билән башланди, мануәл валлс сөзидә, инсанийәт дуняси дуч келиватқан кишилик һоқуқ киризислири һәққидә тохтилип өтти.

Фирансийәниң сабиқ зуңлиси мануел валәс(Manuel Valls) ечилиш сөзи қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
Фирансийәниң сабиқ зуңлиси мануел валәс(Manuel Valls) ечилиш сөзи қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Бу қетимқи йиғинға раол валләнбәрг кишилик һоқуқ мәркизиниң сиясәт вә кишилик һоқуқ директори брандон силвәр (Brandon Silver) риясәтчилик қилған болуп, у, хитайдики еғир кишилик һоқуқ кризисниң уйғурларға нисбәтән чәктин ашқан қилмиш вә қирғинчилиқ икәнликини тәкитләп, уйғурларға вакалитән норвегийәдин бу мунбәргә кәлгән уйғур тәтқиқатчи абдувәли аюпни сөзгә тәклип қилди. Дуня уйғур қурултийиға вакалитән бу йиғинға қатнашқан абдувәли аюп өзиниң кәчмишигә бирләштүрүп, уйғурлар дуч келиватқан ирқий қирғинчилиқ вә кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини тонуштурди.

Раол валләнбәрг кишилик һоқуқни көзитиш җәмийити сиясәт вә кишилик һоқуқ директори брандон силвәр(Brandon Silver) сөз қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
Раол валләнбәрг кишилик һоқуқни көзитиш җәмийити сиясәт вә кишилик һоқуқ директори брандон силвәр(Brandon Silver) сөз қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Йиғин арилиқида радийомизниң зияритини қобул қилған абдувәли аюп, бу йиғинда өзиниң уйғур ирқий қирғинчилиқиниң зиянкәшликини үч хил мәсилә арқилиқ тонуштурғанлиқини әскәртти.

Йиғинда үстигә тибәт байриқини йепинчақлап сөзгә чиққан, тибәт вәкили хеми ламо сөзидә, хитайниң тибәт вә уйғурларға йүргүзүватқанлириниң ирқий қирғинчилиқ, инсанийәткә қарши җинайәт икәнликини тәкитләп, һазир уйғурлардин үч милйондин җиқ кишиниң җаза лагерида, милйондин көп тибәтлик балиларниң ата-анисидин айрилип ятақлиқ мәктәпләрдә ассимилятсийәгә учраватқанлиқини ейтип, уйғур ирқий қирғинчилиқиниму тонуштуруп өтти. У, нутқиниң ахирида үстигә артип чиққан тибәт байриқини көтүрүп туруп, тибәтләргә әркинлик! тибәтләргә һөрийәт дәп шоар товлиди, шундақла пүтүн йиғин залидики нәччә йүз киши бу шоарға җор болуп йиғин залини ләрзигә кәлтүрди.

Уйғур тәтқиқатчи абдувели аюп әпәнди сөзлимәктә. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
Уйғур тәтқиқатчи абдувели аюп әпәнди сөзлимәктә. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Мәзкур йиғинға уйғур вә тибәтләрдин башқа хитай сиясий паалийәтчилириму қатнашқан болуп, йиғинда нутуқ сөзлигән хитай сиясий паалийәтчиси, рей шия хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини уйғур ирқий қирғинчилиқиға бағлап тонуштурди. У, сөзидә камилә ваһит, яшар һошур қатарлиқ икки уйғур оқуғучиниң ечинишлиқ тәқдирини тилға елип, хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириниң әң еғир зиянкәшликигә учриғучиларниң уйғурлар икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Тибәт қиз хеми ламо(Chemi Lhamo) сөз қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
Тибәт қиз хеми ламо(Chemi Lhamo) сөз қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Йиғин арилиқидики тәнәппуста радийомизниң зияритини қобул қилған рей шия, өзиниң камилә ваһит вә яшар һошурдин ибарәт бу икки уйғурни тилға елишиниң сәвәбини чүшәндүрүп, “уйғур ирқий қирғинчилиқи у бир реаллиқ, хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистандики қирғинчилиқ сиясити һәқиқәтән мәвҗут, буни тохтитишниң бирдин бир йоли мушундақ хәлқара сәһниләрдә, мәтбуатларда техиму көп учурларни ташқи дуня билән ортақлишиш вә қайси милләт болушидин қәтийнәзәр бу қирғинчилиқни тохтитишниң тәхирсизликини тонуп йетиш” деди.

Хитай паалийәтчи рей шия сөз қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
Хитай паалийәтчи рей шия сөз қилмақта. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Абдувәли аюп бу һәқтә өзиниң көз қаришини оттуриға қуюп: “уйғурлар дуч келиватқини бир шәкилсиз қирғинчилиқ, украина яки пәләстингә охшаш оруш йоқ, пәқәт бир шәкилсиз вә өзлүксиз давам қиливатқан қирғинчилиқ” деди вә бу қирғинчилиқни тохтитиш үчүн немиләрни қилиш керәк? дегән соал бойичә бәзи мисалларни оттуриға қоюп өтти.

Тибәтләр паалийәтчиләр нутуқ ахирида сәһнигә чиқип шоар товлиди вә тибәт байриқи ачти. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
Тибәтләр паалийәтчиләр нутуқ ахирида сәһнигә чиқип шоар товлиди вә тибәт байриқи ачти. 2024-Йили 15-май, җәнвә.
RFA/Hebibulla Izchi

Җәнвә “2024-йиллиқ кишилик һоқуқ вә демократийә йиғини” 30 дин көп хәлқаралиқ тәшкилатларниң һәмкарлиқида һәр йилда бир қетим чақирилидиған болуп, дуня уйғур қурултийиму бу мунбәрниң һәмкарлашқучилиридин бири. Бу қетимқи “җәнвә кишилик һоқуқ вә башлиқлар йиғини” бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишиниң йиллиқ омумий йиғини қатарида өткүзүлди, нурғун дөләтләрниң ташқи ишлар министирлири җәнвәгә йиғилип, кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә аит муһим мәсилиләрни хәлқара күн тәртипкә елип кәлди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.