Közetküchiler: Uyghur rayonida “Qurulush ishchilirini terbiyelesh we ish pursiti yaritish” nami astida mejburiy emgek dawam qilmaqta

Washin'gtondin muxbirimiz méhriban teyyarlidi
2024.05.15
yepiq-terbiyelesh-merkizi-yuli.gov.jpg Lopnur nahiyelik “Yépiq terbiye merkizi” ning derwazisi.
yuli.gov

Xitay xewerlirige qarighanda, Uyghur aptonom rayoni da'iriliri bu yil ichide 125 ming adem qétim qurulush ustisi terbiyeleydighanliqini bildürgen.

Xitayning shinxu'a agéntliqining 5-ayning 13-küni bu heqte bérilgen xewiride déyilishiche, Uyghur aptonom rayonluq turalghu jay we sheher-yéza nazariti bu yil qurulush ustilirini terbiyeleshni dawam qildurup, qurulush ustilirini 125 ming adem qétim terbiyelep, ularni rayondiki 100ming qurulush ornida ish pursitige érishtüridighanliqini tilgha alghan. Xewerde, bu sanning Uyghur diyarida 2023-yilidin 2025-yilghiche bolghan 3 yil ichide 300 ming qurulush ishchisi terbiyelesh pilanining bir qismi ikenliki tekitlen'gen.

Shinjang Uyghur aptonom rayonluq xelq hökümitining 2023-yil 3-ayning 18-küni élan qilghan “Shinjang qurulush ustiliridin üch yilda 300 ming ademni terbiyelesh we ishqa orunlashturush heriket pilani” höjjitining tepsilati élan qilin'ghan.

Xitay hökümitining iqtisadiy ehwali we Uyghur diyari weziyitini yéqindin közitiwatqan mutexessis we pa'aliyetchilerning qarishiche, da'irilerning nöwette atalmish “Kespiy terbiyelesh, ish pursetliri yaritish” sho'ari astida xitay hökümiting biwasite meblegh sélishi bilen rayonda qurulghan xitayning ul-eslehe qurulushliri we shirketlirini erzan emgek küchliri bilen teminlishi dawamlishiwatqan bolup, bu, 2017-yilidin buyan da'irilerning rayonda Uyghurlarni “Qayta terbiyelesh” namida lagérlargha qamishi ewjige chiqqandin buyan, lagérdiki we lagérlardin chiqqan Uyghurlarning xitay shirket-zawutlirida mejburiy emgek küchlirige aylandurulghanliqining xitay hökümet taratqulirida ispatlinishi iken.

Nyu-york shehiride turushluq xitay iqtisadiy weziyiti analizchisi jéng shügu'ang ependi bu heqtiki qarashlirini ortaqlashti.

Uning bildürüshiche, xitayning déngiz boyi ölkiliride iqtisad nacharlishiwatqan weziyette, xitay merkizi hökümiti Uyghur aptonom rayonidiki ul-eslehe qurulushlirigha zor türkümde meblegh sélish arqiliq iqtisadni yaxshilashqa urunuwatqan bolup, xewerde tilgha éliniwatqan “Qurulush ustilirini terbiyelesh, ish pursetliri yaritish” dégenler emeliyette weyran bolghan xitay-shirket zawutlirini erzan emgek küchliri bilen teminlep, xitay iqtisadini kötürüshni meqset qilghaniken.

Jéng shügu'ang mundaq dédi: “Eger kompartiyeni hazir rayon'gha meblegh séliwatidu dep qarisaq, u weyran bolghan shirket-karxanilirini bu yerge yötkesh arqiliq iqtisadni yaxshilimaqchi. Shunga u ottura kichik tiptiki shirket-karxanilirini rayon'gha yötkimekte. Halbuki xitay hökümiti üchün éytqanda nöwettiki eng muhim mesile bu shirketlerning erzan emgek küchlirige bolghan éhtiyajini hel qilish. Halbuki uning neziride bu jayda ular üchün eng erzan emgek küchliri bar dep qarilidu. Halbuki erzan emgek küchlirini ishlitip payda éliwatqan xitay shirketlirining mehsulatliri dunya soda bazirini qalaymiqan qilip, soda urushini keskinleshtürmekte.”

Xitayning hökümet xewerliride qurulush ishchilirini terbiyelesh kurslirining rayondiki xelqni ish pursetlirige érishtürüp, iqtisadiy ünüm yaratqanliqi medhiyelen'gen.

Emma jéng shügu'ang ependining qarishiche, Uyghur diyaridiki xitayning qurulush shirketliride ishlewatqan ishlemchilerning ma'ashi pütkül xitay diyari boyiche eng töwen bolsimu, tirikchilik üchün, ular ishleshke mejbur iken.

U bu heqte sözini dawam qilip yene mundaq dédi: “Ularning ish heqqi xitay xewerliride déyilgendek undaq yuqiri emes, belki tolimu töwen. Ularni emeliyette eng töwen tebiqidiki emgek küchliri dep teriplisek bolidu. Emma hazirqi shara'itta ish heqqi shunche töwen bolsimu, bashqa héchqandaq tapawiti bolmighan bu kishiler bu yerlerde ishleshke mejbur bolidu elwette.”

Halbuki amérikadiki Uyghur siyasiy pa'aliyetchi élshat hesen ependining bildürüshiche, xitay taratqulirida teshwiq qiliniwatqan bu xildiki xewerler emeliyette, Uyghur diyarida dawam qiliwatqan, “Qayta terbiyelesh” namidiki yighiwélish lagérliri siyasitining dawam qiliwatqanliqini körsitidiken.

Élshat hesen ependi: “Talmish qurulush mektepliride terbiyeliniwatqanlar emeliyette yéqinqi yillarda yerliri xitay hökümiti teripidin tartiwélinip xitay köchmenlirige bérilgendin kéyin, tirikchilik menbesidin ayrilip qalghan zor bir türküm Uyghur déhqanliri” dédi.

Élshat hesen ependi sözide, atalmish “Qurulush téxnikiliri boyiche terbiyelesh mektepliri” ge ewetilip, xitayning qurulush shirketliride ishlewatqan qurulush ishchilirining, emeliyette nazaret we mejburiyet astida ishlewatqan qul emgekchiler ikenlikini tekitlidi.

Élshat hesen ependi yene nöwette, Uyghur diyarining herqaysi jayliridin xitayning qurulush shirketliride ishlesh üchün élip kétilgen Uyghurlarning zor köp qismining yash we ottura yashtiki Uyghur erliri ikenlikini bildürdi. Uning bildürüshiche, ular, a'ilisi we mehellisidin ayriwétilishi netijiside, Uyghur jem'iyitining asasi bolghan a'ile birliki parchilinip, Uyghur ayallirini erliridin ayrish, Uyghur balilirini dadisiz qoyush, Uyghurlarning mehelliwi turmush medeniyitini yoqitish tézlitilmektiken.

Norwégiye Uyghur jem'iyitining yéngi nöwetlik re'isi xelchem memtimin xanimmu ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümitining atalmish “125 Ming adem qétim qurulush ustilirini terbiyelesh” namidiki bu türdiki xewerliridin, Uyghur diyaridiki mejburiy emgek we irqiy qirghinchiliq siyasitining dawam qiliwatqanliqini körüsh mumkinlikini bildürdi.

Uning tekitlishiche, bu ehwallar emeliyette, xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan mejburiy emgek siyasitini ispatlapla qalmastin, belki yene xitay hökümitining her xil wasitilerdin paydilinip Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitining ijra qilinish ehwalini körsitip béridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.