Түркийәдики “улақ” журнили шәрқий түркистан тоғрисида мәхсус сан чиқарди

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.05.15
Ulak-1024 “қәдимий тиркишишниң авазсиз пәряди: шәрқий түркистан” дәп нам берилгән “улақ” журнилиниң мәхсус сани
RFA/Erkin Tarim

Түркийәдики почта системисида хизмәт қиливатқан ишчи-хизмәтчиләр уюшмиси тәрипидин нәшр қилиниватқан әң чоң журналлардин бири болған “улақ” (хәвәрчи) журнили шәрқий түркистан тоғрисида мәхсус сан чиқарди.

“қәдимий тиркишишниң авазсиз пәряди: шәрқий түркистан” дәп нам берилгән мәзкур журналниң мәхсус сани, йәни 13-сани наһайити сүпәтлик нәшр қилинған болуп, бу журнал түркийәдики 81 вилайәтниң һәммисидә тарқитилидикән.

Бу мунасивәт билән “улақ” журнилиниң мәсули мустафа байрақдар әпәнди телефон зияритимизни қобул қилип, өзлиридә уйғурлар вә шәрқий түркистан тоғрисида мәхсус сан чиқириш пикриниң қандақ оттуриға чиққанлиқини мундақ баян қилди: “бизниң пүтүн түркийә бойичә тарқитиливатқан бир журнилимиз бар, униң исми ‛улақ‚ , йәни ‛хәвәрчи‚ . Бу күлтүр, сәнәт вә әдәбиятқа беғишланған пәсиллик журналдур. Шәрқий түркистан заманимиздики әң чоң қаниған яриларниң биридур. Авазсиз пәрядниң мәһкум земинидур. Журнилимизниң алдинқи санини пәләстингә атиған идуқ. Бу қетимлиқ мәхсус санимизни шәрқий түркистандики зулумларни көрмигән көзләргә көрситиш, пәрядларни аңлимиған қулақларға аңлитиш вә сүкүттә туруватқанларға наразилиқ билдүрүш үчүн чиқардуқ. Әгәр журнилимиз бу зулумға, ирқий қирғинчилиққа вә инсанийәткә қарши җинайәткә орун бәрмисә; әдәбият дунясини қозғитишта рол ойнимиса; буларни тарихқа йезип қалдурмиса, кишиләр ‛бу журнал немә үчүн мәвҗут болуп туриду‚ дәп соал қоймамду? биз һәр вақит езилгән мәзлум хәлқләрниң йенидимиз, шуңа залимларға қарши туримиз. Биз ата юртимизни унтумаймиз, биз қәлимимиз вә әмәлийитимиз билән чин қәлбимиздин шәрқий түркистанни қоллаймиз! ”

Мәзкур журналниң бу қетимлиқ мәхсус санида шәрқий түркистан вәхписиниң сабиқ рәиси һамутхан гөктүркниң уйғурларниң нөвәттики еғир вәзийити тоғрисида язған мақалисигә, адвокат уғур тарханниң “көк байрақ” намлиқ мақалисигә, обзорчи муһәммәд әли атаюрт әпәндиниң ‛шәрқий түркистанда рамизан‚ мавзулуқ мақалисигә, шундақла башқа мутәхәссисләрниң уйғурлар, уйғур әдәбияти вә шәрқий түркистан тарихи тоғрисида язған мақалилиригә орун берилгән.

Обзорчи муһәммәт әли атаюрт әпәнди, мәзкур журналниң шәрқий түркистанға беғишланған мәхсус санида елан қилинған мақалиси тоғрисида мәлумат берип өтти: “мән бу журналға ‛шәрқий түркистанда рамизан‚ мавзусида мақалә йоллиған идим. Мақаләмдә вәтәндики диний бесим вә хәлқниң азаб-оқубәтлири, ирқий қирғинчилиқ елип бериливатқан бир пәйттә хитайниң хәлқара җамаәтни алдаш үчүн пүтүн имканийитини қоллиниватқанлиқи, һәр қайси дөләтләрдин кишиләрни тәклип қилип, уйғурларниң ‛бәхтлик яшаватқанлиқи‚ ни пәрдазлап көрситип, тәтүр тәшвиқат қиливатқанлиқини дәлил-испатлар билән оттуриға қойдум. ”

Муһәммәт әли атаюрт әпәнди, бурун түркийәдики журналларда тил-әдәбият вә уйғур тарихи тоғрисидила мақалиләр елан қилинған болса, 2017-йилидин кейин көпрәк уйғурларниң нөвәттики еғир вәзийити баян қилинған мәхсус сан журналларниң көпрәк нәшр қилиниватқанлиқини, буниң уйғурлар дуч келиватқан нөвәттики ирқий қирғинчилиқни түрк җамаәтчиликигә аңлитишта муһим рол ойнаватқанлиқини илгири сүрди.

Измирдики әгә университетиниң пирофессори, доктор алимҗан инайәт әпәнди йеқинқи йиллардин бери түркийәдики бәзи журналларниң уйғурлар тоғрисида мәхсус сан чиқириватқанлиқини тәкитләп өтти. У, түркийәниң самсун вилайитидики почта системисида ишләватқан ишчи-хизмәтчиләр уюшмиси тәрипидин нәшр қилинған “улақ” журнилиниң шәрқий түркистан тоғрисида мәхсус сан чиқиришиниң уйғур тәтқиқати вә уйғур дәваси үчүн зор әһмийәткә игә икәнликини баян қилди.

2009-Йилидики “5-июл үрүмчи қирғинчилиқи” дин кейин, түркийәдики әң чоң журналлардин бири болған “тарих” журнили, “түркийә гүндәми” журнили, “үлкү оҗақлири” тәшкилатиниң орган журнили, “йеңи уфуқ” журнили қатарлиқ журнал вә мәҗмуәләр уйғурлар вә шәрқий түркистан тоғрисида мәхсус сан чиқарған иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.