Уйғур ирқий қирғинчилиқи һәққидики тәклип лайиһәси өктичи партийәләрниң қоллишиға еришти

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.05.13
Seljuq-ozdagh-1024 Түркийә парламентидики “саадәт” вә “келәчәк” партийәсиниң парламенттики мәсули сәлҗуқ өздағ
RFA/Erkin Tarim

Хитайниң уйғурларға қарита йүргүзүватқан зулумлириниң америка һөкүмити һәмдә канада, фирансийә, чехийә, әнглийә вә голландийә қатарлиқ ғәрбтики бирқанчә дөләтниң парламентлири тәрипидин бирдәк “ирқий қирғинчилиқ”, “инсанийәткә қарши җинайәт” дәп бекитилиши, шундақла лондонда қурулған “уйғур сот коллегийәси” ниңму охшаш һөкүм чиқириши түркийәдә күчлүк тәсир пәйда қилғаниди. Лекин түркийә парламентидики бәзи сиясий партийәләр көп қетим ирқий қирғинчилиқ тоғрисида тәклип лайиһәси сунған болсиму мақуллуқтин өтмигәниди. Бу қетим йәнә бир нөвәт мундақ тәклип сунулди. Түркийә парламентидики “саадәт” вә “келәчәк” партийәсиниң парламенттики мәсули сәлҗуқ өздағ әпәнди түркийә парламентида уйғур қирғинчилиқини тәкшүрүш комитети қуруш тоғрисида тәклип лайиһәси сунған болуп, мәзкур тәклип башқа партийәләрниңму қоллишиға еришти.

Истанбул шәһәр башлиқи намзати, парламент әзаси сатуқ буғра қавунҗу
Истанбул шәһәр башлиқи намзати, парламент әзаси сатуқ буғра қавунҗу
RFA/Erkin Tarim

Сәлҗуқ өздағ әпәнди “саадәт” вә “келәчәк” партийәсигә вакалитән 5-айниң 10-күни түркийә парламентиға рәсмий тәклип сунуп, хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан зулумлирини “ирқий қирғинчилиқ” дәп бекитишини вә бу һәқтә уйғур дияриға берип тәкшүрүш елип беришни тәләп қилған.

10-Май күнидики парламенттики омумий йиғинда “яхши” партийәсиниң гуруппа мәсули буғра қавунҗу, “җумһурийәт хәлқ” партийәси парламент әзаси харун өзгүр йилдизли вә “хәлқниң демократийәси” партийәси парламент әзаси өмәр фаруқ гәргәрлиоғлу әпәндиләр сәлчуқ өздағни қоллап, һөкүмәтни тәнқид қилиш билән биргә сәлчуқ өздағниң тәклип лайиһәсини қоллайдиғанлиқини, түркийә парламентиниң ирқий қирғинчилиқни етирап қилишини тәләп қилған.

“хәлқниң демократийәси” партийәси парламент әзаси өмәр фаруқ гәргәрлиоғлу
“хәлқниң демократийәси” партийәси парламент әзаси өмәр фаруқ гәргәрлиоғлу
RFA/Erkin Tarim

“яхши” партийәсиниң гуруппа башлиқи буғра қавунҗу парламент омумий йиғинида мәзкур лайиһәни қоллайдиғанлиқини тәкитләп мундақ деди: “мән алди билән яхши партийәси намидин бу тәклип лайиһәсини қоллайдиғанлиқимизни тәкитлимәкчимән. Бүгүн шәрқий түркистанда ирқий қирғинчилиқ елип берилмақта. Бүгүн йүз миңлиған шәрқий түркистанлиқ йеқинлири билән алақә қуралмайватиду. Бүгүн йүз миңлиған шәрқий түркистанлиқниң һаятта болуп болмиғанлиқи тоғрисидиму мәлумат алғили болмайду. Биз парламентта ата-анисидин хәвәр алалмиған нурсиманни шаһитлиқ қилдурғанда, бәзи кишиләр буниң ойдурма икәнликини деди. Ундақ әмәс, бүгүн шәрқий түркистанда адәм қелипидин чиққан бир сиясәт елип бериливатиду. Түркийәдә хитай дөлитиниң уйғурлар тоғрисидики тәтүр тәшвиқатини хәлқимизгә аңлитиватқан кишиләр бар, булар, хитайниң ирқий қирғинчилиқ сияситиниң шериклиридур. ”

Арқидин парламент әзаси өмәр фаруқ гәргәрлиоғлу әпәнди сөз елип мундақ деди: “бу йәрдә адаләт вә тәрәққият партийәсидин болған парламент әзалири һәқиқәтни йошурмақчи. 4 Йил бурун парламентимизниң кишилик һоқуқ комитети әзалири йиғивелиш лагерлириға берип тәкшүрүш елип берип, һәқиқий мәлуматларни игилимәкчи иди.

5 Йил болай деди техи шәрқий түркистанға барғини йоқ. Бәзи дөләтләрниң парламентлири уйғур қирғинчилиқини етирап қилди. Лекин түркийә парламентидики адаләт вә тәрәққият партийәси билән милләтчи һәрикәт партийәси буни бәзи иқтисадий сәвәбләр түпәйлидин көрмәскә селиватиду. Хитай тоғрисида тәйярланған кишилик һоқуқ доклатлирида бу һәқтә вәһимилик бир вәзийәт бар. Хитай уйғурларға ирқий қирғинчилиқ елип бериватиду. Түркийә сүкүттә туруватиду. Бу һәқтә түркийә һөкүмити дәрһал һәрикәткә өтүши керәк. ”

Арқидин түркийәдики әң чоң өктичи партийәләрдин бири җумһурийәт хәлқ партийәсидин болған парламент әзаси харун өзгүр йилдизли әпәнди сөз қилип, хитайниң уйғур қатарлиқ түркий хәлқләргә ирқий қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини, түркийәниң сүкүттә турмаслиқи керәкликини тәкитлигән.

Мәзкур тәклип лайиһәси һәққидә зияритимизни қобул қилған сәлҗуқ өздағ әпәнди мундақ деди: “биз бир лайиһә сундуқ. Түркийәниң бурунқи хитай әлчиси буниң сәзгүр мәсилә икәнликини оттуриға қойди. Биз ‛саадәт‚ партийәси билән ‛келәчәк‚ партийәсиниң парламент әзалири шуни тәләп қилдуқ. Парламенттики 15 партийәдин 15 парламент әзасидин тәркиб тапқан бир өмәкниң шәрқий түркистанға берип тәкшүрүш елип беришини тәләп қилдуқ. Әгәр у йәрдә бәзи дөләтләр дегәндәк ирқий қирғинчилиқ болса уни етирап қилишини тәләп қилдуқ.”

Һазир түркийә парламентида чоң-кичик болуп 15 сиясий партийәдин сайланған 594 нәпәр парламент әзаси бар болуп, мәзкур парламент әзалириниң көпи бу тәләпни қоллиған тәқдирдә мақуллуқтин өтидикән. Мутәхәссисләр, түркийә парламентида бундақ бир қарарниң мақуллуқтин өтүшиниң һазирчә қейин икәнликини, лекин парламентниң һәрқайси комитетлирида бундақ бир қарарни мақуллуқтин өткүзгили болидиғанлиқини илгири сүрүшмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.