“Uyghur paxtisi” gha a'it jinayetler en'gliye aliy sotidin orun aldi

Washin'gtondin muxbirimiz eziz teyyarlidi
2024.05.17
duq-engliye-sot-paxta-mehsulati.jpg D u q ning tor bétide “Uyghur paxtisi” ning en'gliyege kirishini cheklesh heqqidiki erznameni en'gliye aliy sotigha yollighanliq toghrisidiki xewirige chiqarghan süret. 2024-Yili 15-may.
WUC

Uyghur diyaridiki irqiy qirghinchiliqning bir muhim mezmuni bolghan mejburiy emgek hadisisi paxta ishlepchiqirishida eng éghir bolup, buning köpligen istémalchilarni özlirimu tuymighan halda bu jinayetlerge shérik qilip qoyuwatqanliqi yéqinqi yillardin buyan köp qétim tekitlinip kelmekte. Emma bu heqtiki ré'alliq melum bolghandin kéyinmu köpligen dunyawi markilarning iqtisadiy jehettiki menpe'etni chiqish qilghan halda “Jinayetke shérik” dep qariliwatqan “Uyghur paxtisi” din özini tartalmasliqi buning nöwette bir jiddiy mesilige aylinip qalghanliqini körsitip bériwatqanliqi melum. Ene shu xil ré'alliqqa qarshi turush mezmunidiki yene bir küchlük qedem yéqinda en'gliyede wujudqa chiqti.

Dunya Uyghur qurultiyi (d u q) we “Dunyawi qanuniy heriketler tori” (GLAN) adwokatliq shirkiti birlikte en'gliye aliy sotigha yollighan “Uyghur paxtisi” ning en'gliyege kirishini cheklesh heqqidiki erzname yéqinda resmiy qobul qilinip, buninggha qarap chiqish mezmunidiki sot guwahliq yighini 15-mayda resmiy échildi. .

Bu qétimqi erzname höjjetlirini teyyarlashqa küch chiqarghan shexslerdin d u q ning en'gliyediki wekili rehime mehmud xanimning bildürüshiche, 2021-yili noyabirda “Dunyawi qanuniy heriketler tori”, d u q, Uyghur kishilik hoquq qurulushi qatarliqlar birlikte en'gliye da'irilirige erzname tapshurghan. Erzde Uyghurlar duch kéliwatqan basturushlarni hökümetler we qanun sahesining qirghinchiliq, dep étirap qilghanliqi, buning eng muhim bir qismi del Uyghurlarning mejburiy emgiki bilen chemberchas baghlinip qéliwatqanliqi, shuning üchün en'gliye hökümitining Uyghur diyari bilen baghlinishliq bolghan paxta mehsulatlirigha cheklime qoymasliq heqqidiki qararini özgertishi lazimliqi muhim nuqta qilin'ghan halda tepsiliy sherhlen'gen. Halbuki 2022-yili öktebirdiki aliy sotning ikki künlük guwahliq yighinidin kéyin 2023-yili yanwarda bu erzname ret qilin'ghan. Shuningdin kéyin ular qaytidin heriketke ötüp, bu erznamini toluqlap téximu mukemmelleshtürgen hemde 2023-yili mayda bu erzge qaytidin qarap chiqish hoquqini qolgha keltürgen. Netijide 15-mayda bu erz resmiy halda qarap chiqishqa sunulghan.

Melum bolushiche, erznamide Uyghur diyaridin import qiliniwatqan paxta mehsulatlirigha cheklime qoyush mesiliside en'gliyening “Döletlik jinayetler agéntliqi” herqaysi shirketlerning Uyghur mejburiy emgikidin menpe'et élish qilmishini tekshürüshning höddisidin chiqalmighan, dep eyiblen'gen. Chünki nezeriye jehettin alghanda herqaysi shirketler özliri import qiliwatqan paxta mehsulatlirining jinayi qilmishlar bedilige, yeni Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish arqiliq teyyar bolidighanliqini bilidu. Shundaq bolghaniken, ularning bilip turup bu xil mehsulatlarni en'gliyege élip kirishi jinayetke shérik bolghanliq, shuningdek mehsulatlarning ishlinish jeryani heqqide “Yéterlik oylinish” ning kem bolushi, dep qarilishi lazim. Yene bir yaqtin alghanda, bu hal en'gliyeni insaniyetke qarshi jinayet we qirghinchiliq bedilige ishliniwatqan mehsulatlar kengri élip-sétilidighan “Jennet” ke aylandurup qoyidu.

Erznamide éytilishiche, bu ehwal mahiyet jehettin alghanda jinayet sahiblirining jinayi mebleghni aylandurup pul yuyushidin perq qilmaydighan bir qilmish. Ikkinchi türlük qilip éytqanda, bu ehwalni mundaq teswirleshke bolidu: bir mashina rémontchisi nawada zeher satquchining özige rémont qildurghan mashinisigha rémont heqqi üchün töligen pulning jinayi yollardin kelgen pul ikenlikini bilip turup bu pulni qobul qilsa u ishchigha héchqandaq mes'uliyet artilmaydu؛ emma u rémontchi özi rémont qiliwatqan mashinining zeher etkeschisi sadir qilmaqchi bolghan qatilliqqa ishlitilidighanliqini bilip turup uni rémont qilip berse u halda rémontchighimu tégishlik mes'uliyet artilidu؛ xuddi shuningdek melum bir top élip top satquchi özi sétiwalmaqchi bolghan paxtining mejburiy emgektin kelgenlikini bilip turup uni sétiwalsa umu oxshashla jawabkarliqqa tartilidu. Uyghur mejburiy emgikige chétishliq bolghan hemde xaraktér jehette mushuninggha oxshap kétidighan bu mesililer bu qétimqi erzge qarap chiqish sotida tilgha élin'ghan muhim témilarning biri boldi.

Bu qétimqi erznamini teyyarlash xizmiti köpligen sahelerning himayisi we qollishigha muyesser bolghanliqi melum. En'gliye hökümitining ichki we tashqi jehettiki chiriklik saheside ‍oynighan roligha baha bérip kéliwatqan “Chiriklik nuqtiliri” tori bu ehwallardin xewerdar bolghandin kéyin buninggha aktipliq bilen qol tiqip, bu erznamining qobul qilinishigha pa'al hemkarlashqan. Mezkur teshkilatning bash diréktori, doktor suzan xawléy (Susan Hawley) bu heqte toxtilip “Biz d u q we ‛dunyawi qanuniy heriketler tori‚ bashlighan bu bu dewa ishi en'gliyening hökümet sistémisi üchün zor ehmiyetke bir qedem bolghanliqi üchün uninggha qol tiqip arilishishni qarar qilduq. Chünki aldinqi qétimliq ret qilish hökümi dawamliq küchke ige bolsa u halda en'gliye qanun sistémisining jinayetlerge baghlinishliq qilmishlarni tekshürüshi we pul yuyushqa qarshi turush iqtidarini éghir ziyan'gha uchritidu” deydu. “Uyghur paxtisi” ni chöridigen halda dawam qiliwatqan bu xildiki “Shirketlerning pul yuyushi” mesilisi sotning aldi-keynide birdek tekitlinip kelgen muhim nuqtilardin bolghanliqi üchün “Dunyawi qanuniy heriketler tori” ning aliy adwokatliridin dérbila minogu (Dearbhla Minogue) bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilghanda bu heqte qisqiche chüshenche bérip ötti.

“Bu qétimqi erz bekmu muhim. Chünki buningda qanun da'irilirining Uyghur mejburiy emgikige oxshash kishilik hoquq depsendichiliki bedilige ishlen'gen mehsulatlarni import qiliwatqan shirketlerni tekshürüshige ongayliq yaritilidu. Eger biz bu qétimliq dewada yéngip chiqsaq u halda téximu köp shirketlerning jinayi jawabkarliqini sürüshte qilishqa yol échilidu. Shuningdek en'gliyediki pul yuyush qilmishlirini tekshürüshkimu paydiliq bolidu. Némishqa dégende pul yuyush wasitisi yaki shekli arqiliq qolgha kelgen mehsulatlar, mesilen, Uyghurlarning mejburiy emgikidin kelgen paxta mehsulatlirining en'gliyege import qilinishining özimu bir jinayet. Shunga biz bu qétimliq dewada bu qilmishning shekli özgergen pul yuyush bolidighanliqini alahide eskerttuq.”

Rehime xanimning bildürüshiche, bu qétimliq erzge qarap chiqishta en'gliye “Jinayi ishlar agéntliqi” mu rawrus teyyarliq qilghan. Shuningdek bu dawada utup chiqishqa zor küch ajratqan. Bundaq ehwalda sotning hökümimu keskin talash-tartishlar arqiliq melum bolidiken. Nawada ular bu sotta yéngip chiqalisa bu derweqe tarixtiki bir zor ghelibe bolup qalidiken.

Derweqe bu sotning qandaq höküm chiqirishi köp tereplime amillargha baghliq bolup, hazirqi ehwalda bu toghrisida késip birnerse dégili bolmaydu. Emma sot jeryanida Uyghurlar üchün adwokatliq qilghan dérbila xanimning bildürüshiche, sot nahayiti ‍ongushluq dawam qilghan. Shunga ular bu jehette yenila ümidwarliqtin wazkechmeydighanliqini alahide tekitleydu. Ziyaritimiz jeryanida u bu heqte mundaq dédi.

“Men guwahliq sotini nahayiti yaxshi dawam qildi, dep qaraymen. Sotchilarmu biz otturigha qoyghan nuqtilarni nahayiti zor qiziqish bilen anglidi, shuningdek bu heqte köpligen keskin so'allarni soridi. Shunga biz bu qétimliq munaziridin xélila memnun. Shunga bu qétimliq sot guwahliqidin yaxshi bir netije chiqidu, dep ishinimiz. Nawada shundaq bolup biz yéngip chiqsaq u halda ‛jinayi ishlar agéntliqi‚ning en'gliye import qiliwatqan paxta mehsulatlirining mejburiy emgek arqiliq wujudqa kelgenlikidek ré'alliqni tekshürüsh qilmishini qanunsizliq bilen ret qilghanliqi jakarlinidu. Biz mushundaq bir netijining wujudqa kélishidin ümidwarmiz.”

En'gliye tarixidiki tunji qétimliq hadise bolghan bu qétimliq sot guwahliqi herqaysi axbarat wasitiliriningmu zor diqqitini qozghawatqan bolup, bu qétimliq guwahliq munazirisining qandaq höküm bilen axirlishishi köpligen kishiler köngül bölüwatqan témilardin bolup qalmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.