Uyghur sot kollégiyesi 3-ispat anglash yighinida doktor adriyan zénz "Shinjang höjjetliri" diki yéngi mezmunlarni ashkarilidi

Muxbirimiz irade
2021-12-01
Share
Uyghur sot kollégiyesi 3-ispat anglash yighinida doktor adriyan zénz
Yettesu

27-Noyabir küni Uyghur sot kollégiyesining 3-nöwetlik ispat anglash yighinida doktor adriyan zénz yéngidin ashkarilan'ghan "Shinjang höjjetliri" heqqide muhim doklat berdi. Mezkur "Shinjang höjjetliri" bu yil 9-ayda kimlikini ashkarilashni xalimighan bir kishi teripidin "Uyghur sot kollégiyesi" ge ewetip bérilgen. Netijide kollégiye ezaliri bu höjjetning rast-yalghanliqi we uningdiki mezmunlarni tekshürüsh üchün uni tonulghan tetqiqatchi alimlardin doktor adriyan zénz, jeymis milward wedawid tobinlargha ewetken.

Doktor adriyan zénzning Uyghur sot kollégiyesining 3-nöwetlik ispat anglash yighinida körsitishiche, bu höjjetler xitayning mutleq mexpiy hökümet höjjetlirining bir qismi iken. U shundaqla 2019-yili namsiz bir hökümet ezasi teripidin nyu-york waqti gézitige ewetip bérilgen we gézitte "Shinjang höjjetliri" dégen namda élan qilin'ghan höjjetlerning eynisi bolup, ilgiri nyu-york waqti géziti bu höjjetlerning az bir qismini élan qilghan bolsimu, esli nusxisini we toluq mezmunini élan qilmighan.

Adriyan zénzning éytishiche, bu höjjetler shi jinping we bashqa merkizi hökümet rehberlirining bir qanche muhim sözini, chén chüen'go we Uyghur rayonluq hökümetning yolyoruqlirini, merkizi hökümetning tarix, din we bingtüenning tereqqiyatigha munasiwetlik 3 parche höjjitini öz ichige alidiken. 2014-Yiligha a'it höjjetlerning ichidiki biri "Mexpiyetlik derijisi eng yuqiri" dep derijilen'gen bolup, bu adette xitayning dölet mexpiyetliki derijilik höjjetlirige béridighan derijisi iken we ashkarilan'ghan teqdirde "Döletning bixeterliki we menpe'etige alahide éghir ziyan salidu" dep yézilghan iken. Yighip éytqanda bu xitay dölet rehberlirining "Eng mexpiy" bayanliri asasidiki höjjetlerning ammigha ashkarilan'ghan tunji örniki iken. Adriyan zénz bu höjjetler arqiliq shi jinping we bashqa hökümet emeldarlirining buyruqliri we yerlikte yürgüzülgen siyasetler arisidiki zich baghlinishni körüwalghili bolidighanliqini éytti. U mundaq dédi:

"Tetqiqatlirimiz shuni ispatlidiki, yuqiri derijilik hökümet erbablirining yolyoruqliri bilen Uyghurlargha qarshi yolgha qoyulghan kéyinki siyasetler otturisidiki baghlinish biz burun bilgendinmu bek keng, tepsiliy we muhim. Bu matériyal shinjangdiki basturushning asasiy jehettin merkizi hökümet erbablirining 2014-yili otturigha qoyghan éniq bayanliri we telepliri bilen baghlinishliq ikenlikini ispatlap béridu. Mesilen uningda keng kölemde qayta terbiyelesh lagérlirigha solash, emgek küchlirini mejburiy yötkesh, xitay nopusining tarqilishini köpeytish arqiliq nopusni 'elalashturush', diniy pa'aliyetlerni jinayiylashtürüsh, yüzminglighan xitay emeldarlarni az sanliq milletler bilen 'tughqan'bolghuzush, yataqliq mekteplerni asas qilish we xitay tilini asas qilghan ma'aripni yolgha qoyush we saqchi we nazaret sistémisini kücheytish qatarliqlar tilgha élin'ghan we buyruq qilin'ghan".

Adriyan zénzning éytishiche, höjjetlerning biride 2014-yili shi jinping özi Uyghur rayonluq hökümetke diniy ashqunluq we zorawanliqqa qarshi turush mesilisini hel qilish üchün yerlik qanun nizami tüzüshke hoquq bergen bolup, netijide "Ashqunluqqa qarshi turush nizami" 2017-yili 4-ayda yolgha qoyulghan we bu keng kölemlik lagérgha qamashqa asas yaritip bergen.

Adriyan zénzning éytishiche, "Nyu-york waqti géziti" eyni chaghda höjjetke a'it xewiride Uyghur rayonluq partkom sékritari chén chüen'goning "Tutqun qilinishqa tégishlikler choqum tutqun qilinishi kérek" dégen gépini ashkarilighan bolsimu, emma ular yene shu oxshash höjjette shi jinpingning "Késilishke tégishlikler choqum késilishi, jazalinishqa tégishlikler choqum jazalinishi kérek" dégen gépini ashkarilimighan. Adiriyan zénz buninggha chüshenche bergende nyuyork waqti gézitining xitay hökümitidin we xitaydiki muxbirining bixeterlikidin endishe qilghan bolushi mumkinlikini éytti.

Adriyan zénzning éytishiche, 2017-yilidiki höjjette shi jinping diniy ashqunluqni "Küchlük mest qilish dorisi" gha oxshatqan we "Eger ashqunluq idiyesi yoqitilmisa, térrorluq heriketliri rak hüjeyrisige oxshash köpiyidu" dégen. Del mushu peytlerde Uyghur élida lagérlar yolgha qoyulushqa bashlighan waqit iken.

Bu höjjetlerde Uyghurlarning tughut nisbitini cheklesh heqqide shi jinpingning biwasite telimliri orun alghan bolup, shi jinping mexpiy nutqida "Nopus nisbiti we nopus bixeterliki uzun muddetlik tinchliq we muqimliqning muhim asasi" dep otturigha qoyghan. Höjjetlerde yene, Uyghur élida xitay nopusining intayin azliqi, Uyghur nopusining éghir monopolluq halitige xatime bérip, nopusni tengpunglashturush lazimliqi heqqidiki sözlermu orun alghan.

Adriyan zénz yighindiki guwahliq sözide mundaq dédi: "Biz bu höjjetler arqiliq shinjangda yürgüzülgen nopusning köpiyishini cheklesh, nopusni elalashturush siyasetlirining biwasite halda shi jinpingning yolyoruqlirigha baghlinishliq ikenlikini yenimu zor ishench bilen déyeleymiz".

Adriyan zénz yighindiki guwahliq sözide höjjettiki qayta terbiye lagérliri, ichkiri ölkilerge emgekchilerni mejburiy yötkesh, xitay tili ma'aripi we yataqliq mekteplerni omumlashturush heqqidiki yol-yoruqlarnimu tonushturup ötti. U xulase sözide "Yéngi ispatlar bizni xitay hökümitining nishani heqqide nahayiti muhim melumatlar bilen teminleydu. U rayonda yolgha qoyulghan siyasetlerning hergizmu yerlik siyaset we waqitliq siyasetler bolmastin belki merkizi hökümetning biwaste orunlashturushidiki uzun muddetlik istratégiye ikenlikini, bu siyasetlerning pilanlighuchilirining shi jinpingnimu öz ichige alghan merkizi hökümet rehberliri ikenlikini körsitip béridu. . ." dédi.

Adriyan zénz sipat anglash yighinidiki sözini "Xitay hökümiti Uyghurlargha qaritiwatqan yuqiridikidek siyasetlirini xitay chüshi, bir belwagh-bir yol qurulushi qatarliq xitayni qudretlik dölet haligha ep kélishtek ghayilirini ishqa ashurushning kapaliti, dep qarighanliqtin qachan shu ghayiliri ishqa ashmighuche bu wehshiyliklirinimu toxtatmay dawam qilidighanliqini" ni eskertish bilen ayaghlashturdi.

3-Nöwetlik ispat anglash yighini axirida doktor adriyan zénz, jeymis milward we dawid tobinlar yuqiridiki bu höjjet heqqidiki so'allargha jawab berdi.

Mezkur höjjetlerning esli nusxisi we terjimisi asasidiki toluq doklat 29-noyabir düshenbe küni adriyan zénz teripidin élan qilindi we Uyghur sot kollégiyesi tor bétige qoyuldi. Bu yéngi ispatlar xelq'araliq axbaratlardimu keng orun élip, xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan pilanliq we sistémiliq ziyankeshlikini yene bir qétim ispatlap berdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet